Oduu Haaraya

Akkamitti hajjii fii umraa goona?

KITAABA HAJJI`IIFII UMRA`AA
كتــــــاب الحــــــج

Sharxiin hajjiin wajjabduun yookaa nama qabduun torba, isiin :

1 – Islaama.
2 – Saalfatuu
3 – Aylii .
4 – Bilisummaa .
5 – Sinqii yookaa galaa argatuu
6 – Waan yaabbatu argatuu.

7 – Karaan nagaya tayuu. Makka deemee dhaquun mijjaayuu .
Arkaanni hajji`ii , shani. isaan :
1 – Hajji`ittin seenaa yaadee hidhatuu
2 – Arafaa dhaabbatuu .
3 – Beytii Rabbiitin hoggaa torba xawaafuu yookaa naannawuu
4 – Bakka safaafii , marwa je`amtu jidduu hoggaa torba naannawuu
5 – Rifeensa mata`aa haaddatuu takkaa cir-atuu odoo hanga rifii-nsa sadiyillee taatee .

ARKAANNI UMRA`AA AFURI ISAAN
1 – Hidhatuu .
2 – Xawaafuu
3 – Sa`yii godhuu{ safaafii marwa } jidduu , naannawuu jechuu
4 – Mataa haaddatuu yookaa ciratuu

WAAJIBNI HAJJIIDHAA KAN ARKA-ANA HIN TAYIN SHANI
1 – Bakka irraa hajjii hidhatu`uuf godha-mterraa hidhatuu .
2 – Dhagaa boollatti darbatuu .
3 – Muzdalifa buluu .
4 – Guyyaa sadeen iida boodaa mina buluu
5 – Xawaafa dhaammanna`aa xawaafuu. inni qawlii tokkoon sunna`. inni dhalaa dhiiga qabdurraa ni kufa .

SUNNAAN HAJJI`II WAAN AS DEEMU KANA

1 – Ifraada godhuu. inni hajjii hidhatanii , dalag-anii fixanii , eegasii umraa godhuu .
2 – Talbiyaa godhuu. isiin:
لبيك اللهم لبيك،لبيك لا شريك لك لبيك، إن الحمد والنعمة لك والملك . لا شريك لك
{ labbaykallaahumma labbayka , labayka laa shariika laka labbeyka ,innalhgamda wannikg-mata laka walmulka. laa shariika laka }
3 – Xawaafa dhufiinsaa godhuu
4 – Raka`aa xawaafaa lamaan salaatuu xawaafa hunda booda.

KARAAN HAJJII DALAGANIIN SADII

1 – { Ifraada } akka reefu jenne. hajjii godhanii eegasii umraa godhu.
2 – { Tamattu`a } inni baatii hajji`ii, shawwaalifii, zhulqikgdaa, kurnan baatii zulhijja`aa keessa , umraa hidhatee, dalagee , irraa raa-w`atee , eegasii hajjii hidhatuu .
3 – { Qiraana } sun hajji`iifii , umraa walitti qabee hidhatuu , kan dalaguma hajji`ii qofaan, isaan lachuu argaman .

Hoggaa hajjii yookaa umraa hidhatu`uu ka`an wanni barbaadamu:
1 – Qaama dhiqatanii .
2 – Wayaa hoddha`aan qaamatti nama marsitu ifirraa baasanii
3 – Marxoodhafii , huccuu gubbaa darbatan uffatanii.
4 – Waan urgaayaa godhatanii .
5 – Raka`aa lama sunnaa ihraamaa je`anii, salaatanii .
6 – Eegasii hajjii yookaa umraa hidhatan . {naweytulhajja wa ahg-ramtu bihii labbeykallaahummaa labbeyka} je’anii. takkaa {nawey-tul’umrata wa ahgramtu bihaa} je`an. takkaa nawaytulhajja , wal`u-mrata wa ahgramtu bihimaa labeyka allaahumma labbayka} je`ee, yoo namarraa hajjii godhe { labbayka abalurraa , je`ee, abalurraan hajjii yookaa umraa yookaa hajji’iifii umraa godha je’ee.

KUTAA WAAN NAMA HAJJII YOOKAA UMRAA HIDHATARRATTI DHOOWWAMU
محرمات الإحــــــرام
Nama hajjii yookaa umraa hidhaterratti waa kudhantu dhoowwama , sun:
1 – Huccuu hodha`aan qaamatti nama marsitu , tan akka kofo`oo faa , uffatu`uutu dhii-rarratti dhoowwama .
2 – Mataa hagooggatu`uutu dhiirarratti dhoowwama .
3 – Dhalaan fuula hagooggatu`uutu dho-owwama .
4 – Mataa filatu`uutu dhoowwama . yoo rifeensatu citaa siye .
5 – Mataa haaddatu`uutu haraami .
6 – Kottee ciratuu .
7 – Waan urgaayaa godhatuu .
8 – Bineensa al`oolu`uutu .
9 – Nikaaha hidhu`uutu , .
10 – Dhala`atti ida`amu`uutu .
11 – Jaalalaan dhala`aan wajji taphatu`uutu , nama hajjii , yookaa umraa hidhaterratti haraami yookaa dhoowwama .
Waan dubbanne kana hunda yoo dalage , yakka qaba. nikaahni inni hidhe takkaa hidhate fayyaan tayu . waan dubbanne san dalagu`uun hajjiin hin baddu, yoo dhala`atti ida`amuu taate malee inni hajjii ni balleessaa haa tayuu badde je`ee hin dhiisuu ni guuta odoo hajjii sunna`allee taatee. ammas hajjii san amata as deemu keessatti , qadaa baasun isarra jira .
Namni arafaa dhaabbatuun isa dabarte , da-lagaa umra`aa dalageeti , hiikkata sanumaan wajji qadaa baasa . namni ruknii hajji`ii dhiise , hanga ruknii san fidutti hajji`irraa hin hiikkatu. ammoo namni waajiba hajji`ii dhiise , hajjiin isaa fayyaa taatii, haa tayuu waa qalu`uutu, isa qaba. nama sunnaa hajji`ii dhiise, wanni takka-lleen isa hin qabdu .
KUTAA DHIIGA NAMA QABUU
الدمـــــاء الواجبة
Dhiiyni hajjii keessatti,namarratti wajabu shani
1 – Dhiiga dalagaa hajji`irraa waa dhiisz-u`uutin, nama qabu. akka miiqaatarraa hidhatuu dhiisu`uu. dhiiyni kun tarreeffamaa. dura re`ee takka qalu`uutu irratti wajjaba.yoo dhabe guyyaa kudhan sooma-nu`uutu isa qaba . sadii hajjii kee-ssatti, odoo arafaan dhaabbanne, soomana. Torba eega biyyatti galee soomana .
2 – Dhiiga rifeensa haaddatu`uun , takkaa waan (taraffuh) yookaa boona je`amu , kan akka dhadhaa dibatu`uu , waan urgaayaa godh-atu`uu ,fa`aan, nama qabu. dhiiyni kun akka fedhanitti dalagama yoo fedhe, re`ee qala. yoo fedhe , guyyaa sadii soomana . yoo fedhe , sug-uda midhaanii sadii deegaa jaharratti sadaqata , hundaafuu cinaa sugudaa ( 1,00 ) garaama kenna .
3 – Dhiiga hajji`irraa dhoowwamu`uun nama qabu eeguma hajjii hidhatanii . diinni , yookaa wanni biraa , makka seenuu nama dho-owwitee , dhiiyni, kun re`ee takka qaluu .
4 – Dhiiga bineensa ajjeesu`uun nama qabu . inni filanna`arratti kaayame . yoo wanni inni ajjeese waan fakkaataa qabu taye , waan isa fakkaatu , beylada`arraa qala. takkaa dhaadhesseeti , gatii isaatin midhaan bitee , sadaqata . takkaa midhaan sun , muddii, yookaa kab-ala lama lamaan yoo laalan meeqa tayaa, bareeti, muddii hundarraa guyya tokko soomana. yoo bineensi sun, baylada`arraa , waan fakk-aatu kan hin qabne taye gatii isaatin, nyaata bitee sadaqata. Takkaa muddii hundarraa , guyyaa tokko soomana .
5 : Dhiiga dhala`atti ida`amu`uun , nama qabu inni tarreeffamaa. dura gaala qala . dhabu looni. Dhabu re`ee torba , dhabu gaala gatee-sseti , maallaqa isaatin midhaan bitee , sadaqata . yoo dhabe muddii hundarraa guyaa tokko tokko soomana .
Wareega yookaa dhiiga namarratti wajabe qaluun , nyaata nam-arratti wajjabe, nyaachisuun , harama keessatti malee , hin gayu. Am-moo soomana hajjii keessatti nama qabe , soomanuun bakka fedhetti ni gaya
Bineensa harama makkaa ajjeesun hin gayu. Akkasuma muka ha-ramaa muruun haraami . yoo waan akka citaa mana fa`aan ajjeerra-tanii taate malee, bineenssafii muka haramaa balleessun, dhoowwamuu keessatti , namni hajjii yookaa umraa hidhateefii, kan hidhatinis wal qixa, isaan lachurrattuu haraami. yoo jiidha tayee, kan nama hin miine taye. yoo baala muruu takkaa daw-a`aaf muruu taate malee .

Dr mohammed rashaad kabiir abdullee
ttooyata qur`aanafii hadiisa fii afaan
rabbii jannata haa qananiisu

About bilisummaa

Yaa rabbii ilmaan Oromoo haqa garsiisi warra haqa isa ka dhabe karaa haqaatii fii gootummaan ifirratti falmatee deeffatu godhi!! Baha, Dhiha, Kaabaa fii kibbatti sagalee keenya tokko nuuf taasisi yaa waaqa!!

Check Also

Amaarsaan Muslimoota Oromoo Qamadiin amantii jijjiirsaa jira

Related

Yaada kanaaf deebisaa kenni